20140423

για τον Άγγελο κυρίου

Με αφορμή το μεθαυριανό live στο six dogs, αναδημοσιεύω ένα κείμενο που είχα γράψει για τον Άγγελο κυρίου:

Είναι αστείο να μιλάει κανείς για τη σύγχρονη ελληνική τραγουδοποιία και να μην γνωρίζει τον Άγγελο κυρίου. Κι αν οι περισσότεροι Έλληνες μουσικοί της παλαιότερης γενιάς έχουν μαύρα μεσάνυχτα (κρίνοντας από αυτά που απαντάνε σε σχετικές ερωτήσεις στις συνεντεύξεις), με τους δημοσιογράφους -που οφείλουν να είναι ενημερωμένοι- τα πράγματα δεν είναι και πολύ διαφορετικά. Αυτό εξηγείται εν μέρει: Όπως στις περισσότερες δουλειές σήμερα, όπου λάθος άτομα βρίσκονται στα λάθος πόστα, έτσι και με τους δημοσιογράφους, έχουμε να κάνουμε συχνά με ανθρώπους χωρίς συναίσθηση της θέσης τους. Ακόμα κι αν γνωρίζουν -και θέλουν να συστήσουν- έναν νέο μουσικό, είναι φορές που αδυνατούν να διαχειριστούν την περίπτωσή του με νηφαλιότητα. Και, δυστυχώς, ένα ψύχραιμο κείμενο για τον Άγγελο κυρίου δεν έχω διαβάσει.

Ο Άγγελος πλασαρίστηκε αρχικά ως ένα νέο εξωτικό φρούτο μέσα από κείμενα διάφορων μπλόγκερ και δημοσιογράφων, όλο υπερβολές και ελαφρότητες, ικανές να σε κάνουν να τον μισήσεις πριν καν τον ακούσεις. Όταν διαβάζεις ότι είναι ό,τι καλύτερο υπάρχει στο σύμπαν ή ότι είναι πιο όμορφος απ' τον Βίνσεντ Γκάλο (κανένα πρόβλημα, απλώς αναφέρθηκε σε κείμενο που γνωστοποιούσε την κυκλοφορία ενός βινυλίου του -το πιάνεις, έτσι;) πολύ εύκολα δε θες να ασχοληθείς. Ή θα ασχοληθείς στα πεταχτά για να πεις "σιγά ρε πούστη, ποιος είσαι". Έτσι την πάτησα κι εγώ στην αρχή. Μπήκα το '08 στο myspace του, πιστεύοντας ότι θα ξεμπερδέψω στα δύο λεπτά, αλλά κατάπια τη γλώσσα μου -χωρίς να ισχύουν φυσικά οι υπερβολές των προαναφερθέντων κειμένων. Κατανοώ ότι μες στον ενθουσιασμό του κάποιος μπορεί να γράφει τέτοιες ακρότητες, αλλά νομίζω ότι αυτές περισσότερο κακό παρά καλό κάνουν. Ας είναι.

Για να προλάβω κάποιες σκέψεις, ξεκαθαρίζω ότι αυτό δεν είναι άλλο ένα κείμενο "ο γνωστός-προμοτάρει-γνωστό", όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες στα ΜΜΕ. Εδώ δεν μιλάω για τον φίλο μου "που παρεμπιπτόντως γράφει και μουσική", αλλά για τον μουσικό Άγγελο κυρίου, του οποίου τα ηχογραφήματα μου άρεσαν τόσο, που ήθελα να γνωριστούμε. Ακόμα και μετά από τόσα χρόνια σχεδόν καθημερινής επαφής, δεν έχω σταματήσει να τον θαυμάζω για όσα κάνει.

Τι είναι αυτό που κάνει όμως ο Άγγελος; Με δύο λόγια, γράφει τραγούδια με ελληνικό στίχο, χωρίς να τον ενδιαφέρει να κοπιάρει ένα συγκεκριμένο μουσικό ιδίωμα, αλλά και χωρίς να είναι αυτοσκοπός του το να φτιάξει κάτι πρωτότυπο. Όπως οι τραγουδοποιοί των περασμένων δεκαετιών έγραφαν τις μουσικές τους με τα διαθέσιμα όργανα εκείνης της εποχής, έτσι κι ο Άγγελος χρησιμοποιεί τα μέσα που υπάρχουν σήμερα. Κι επειδή πλέον η εργαλειοθήκη είναι πιο πλούσια από ποτέ, το αποτέλεσμα έχει αυτή την ηχοχρωματική ποικιλομορφία. Εξάλλου, υπάρχουν κι άλλα πράγματα πέρα απ' το κουστουμάκι μπάσο-κιθάρα-ντραμς (όχι ότι είναι κακό κι αυτό, βέβαια).

Ο Άγγελος γράφει για την καθημερινότητά του στο αστικό τοπίο, με την οξύνοια και την παρατηρητικότητα που έχει ένας άνθρωπος που έρχεται στην Αθήνα απ' την επαρχία σε σχετικά μεγάλη ηλικία και εστιάζει σε πράγματα που στους περισσότερους Αθηναίους έχουν γίνει σχεδόν αόρατα. Είναι σαν να έχει μια κάμερα που κάνει φόκους στις μικρές ακούσιες χειρονομίες, σε σύντομα βλέμματα ανθρώπων, σε περιστατικά που τα προσπερνάμε, χωρίς να επιθυμεί να καπελώσει με την παρουσία του τις στιγμές αυτές, να τις κάνει πιο σοβαρές ή πιο αστείες. Είναι ένας παρατηρητής, που το σχόλιό του πάνω σε όσα καταγράφει είναι απλώς η επιλογή αυτών των περιστατικών. Κι αυτό είναι που κάνει το αποτέλεσμα να είναι άλλες φορές σκοτεινό και βαρύ, άλλες φορές πιο ανάλαφρο, όπως δηλαδή συμβαίνει και με τις εναλλαγές της διάθεσής μας μες στον χρόνο. Τα κείμενά του μπορεί στην αρχή να ξενίσουν κάποιον, να φανούν ασυνάρτητα -δεν είναι και κάτι που συναντάς κάθε μέρα- αλλά μετά την πρώτη επαφή, καταλαβαίνεις ότι δεν προκύπτουν από αυτόματη γραφή, αλλά είναι έτσι επειδή φέρουν μέσα τους τη ροή και τους κατακερματισμένους ρυθμούς της πόλης. Είναι συνειρμοί που θέλουν να δραπετεύσουν απ' τα μικρά διαμερίσματα του Κέντρου και, μέσα από τη σύγχυση που βιώνουμε, να φτάσουν σε άλλους ανθρώπους, στην άλλη άκρη μιας διαφανούς τηλεφωνικής γραμμής.

Αυτό το παζλ απλωμένο στις δεκάδες ηχογραφήσεις του, που κρατάνε ήδη εφτά χρόνια, σχηματίζει ένα σχεδόν φωτογραφικό ημερολόγιο της ζωής μας: σχέσεις που "ορίστηκαν από δύο οδοντόβουρτσες και κράτησαν δύο οδοντόκρεμες", ψηφιακά μηνύματα, διαδρομές σε τρόλεϊ, βράδια σε πάρτυ, πρωινά στην Εφορία, συνομιλίες στο Skype, τηλεφωνήματα, εσωτερικοί διάλογοι, λέξεις αγνώστων στο δρόμο, μοναξιά σε φοιτητικά δωμάτια, όλα προσωπικές ιστορίες, οι οποίες χάρη στην απενοχοποιημένη απλότητά τους, γίνονται το δικό μας soundtrack.

Διακρίνω στον Άγγελο μια διάθεση για επαναπροσέγγιση κάποιων παγιωμένων θέσεων. Μπορεί να φαίνεται σκοπίμως ριζοσπαστική, αλλά, κατά τη γνώμη μου, μοιάζει περισσότερο με την περίπτωση ενός ανθρώπου που δε γνωρίζει καν αυτές τις θέσεις και πράττει με πάσα φυσικότητα. Όταν τον είχα ρωτήσει γιατί δεν κάνει τις διαδικτυακές του εκπομπές σε συγκεκριμένες, δεδομένες ώρες, όπως δηλαδή συμβαίνει με το παραδοσιακό ραδιόφωνο, μου είπε ότι δεν υπάρχει λόγος να δεσμεύεται. Πραγματικά, η σύμβαση του να "εκπέμπει" ο κάθε παραγωγός σε προσυμφωνημένη μέρα και ώρα προέκυψε για καθαρά πρακτικούς λόγους, ώστε να μη γίνεται μπάχαλο στους ραδιοθαλάμους. Γιατί, λοιπόν, να συνεχίζει αυτή να υφίσταται, απ' τη στιγμή που δεν τίθεται τέτοιος περιορισμός όταν εκπέμπεις μόνος; Αυτή η λογική υπάρχει και στις μουσικές του Άγγελου: Αφού δεν παίζει με μπάντα, γιατί να χρησιμοποιεί τα ίδια όργανα σε κάθε κομμάτι; Αφού διανέμει τις μουσικές του ψηφιακά, γιατί να υπάρχει περιορισμός στη διάρκεια των άλμπουμ του; Αφού ένα ψηφιακό άλμπουμ ποτέ δεν κλείνει, γιατί να μην προσθέτει σε αυτό συνεχώς νέα τραγούδια (όπως κάνει πχ στο bandcamp); Αφού δε χρειάζεται να ηχογραφεί σε στούντιο, γιατί να μην γράφει και να κυκλοφορεί τα τραγούδια του με όποια συχνότητα θέλει; Και, φυσικά, γιατί να πρέπει να γράφει βασιζόμενος μόνο σε συμβατικές δομές κουπλέ-ρεφρέν; Σκέψεις πολύ απλές και απολύτως λογικές, οι οποίες επειδή ακριβώς δεν γίνονται από όλους, όταν εφαρμόζονται το αποτέλεσμα είναι διαφορετικό από οτιδήποτε υπάρχει σήμερα, στην Ελλάδα τουλάχιστον. Δεν κάνει δηλαδή τίποτα με σκοπό να είναι εξωπραγματικό, αντιθέτως αυτό που προκύπτει έχει μια σπάνια φυσικότητα.

Ακούγοντάς τον στα πεταχτά, εύκολα μπορεί να τον παρεξηγήσει κανείς, να πει ότι είναι μια πειραματική ασυναρτησία. Η διαφορά όμως που έχουν οι μουσικές του από άλλες παρόμοιας αισθητικής είναι ότι ο Άγγελος δεν ξεκινάει να γράψει κάτι "weird" και φλου αρτιστίκ (εξάλλου, δεν είναι καν ο ίδιος έτσι). Δεν τον ενδιαφέρει να φτιάξει μια φορμαλιστική φούσκα. Υπάρχει λόγος που το κάθε στοιχείο βρίσκεται εκεί που βρίσκεται.

Σε κάθε περίπτωση, αν δυσκολεύεστε να παρακολουθήσετε τον Άγγελο στα ηχογραφήματά του, είναι κρίμα, εφόσον ζείτε στην Αθήνα, να μην έχετε δει έστω μία φορά ένα live του. Κάθε ένα από αυτά είναι μια μοναδική ταινία μικρού μήκους που, ενώ ακολουθεί έναν προκαθορισμένο σκελετό, διαφορετικό σε κάθε εμφάνιση - ζυμώνεται μαζί με τα λάθη και τη διάθεση της στιγμής.

Γράφει ο Άγγελος τα σπουδαιότερα τραγούδια που μπορεί να ακούσει κανείς σήμερα; Δε θα το έλεγα. Οι μελωδίες του σου κολλάνε στο μυαλό για μέρες; Συμβαίνει συχνά, αλλά δεν είναι αυτό που τις χαρακτηρίζει. Εξάλλου, ο ίδιος θεωρεί ότι αυτά που κάνει δεν είναι ένα ολοκληρωμένο σχήμα, αλλά είναι η πορεία προς το τραγούδι. Όπως, όμως, και να τα ονομάσει κανείς, είμαι βέβαιος ότι στο μέλλον θα αποτελέσουν ένα νέο χωράφι, έτοιμο κι οργωμένο για να σπείρουν σε αυτό τις δικές τους ιστορίες οι νεότεροι τραγουδοποιοί. Μπορεί η μουσική του, δεδομένης της ιδιομορφίας της, να μη γεμίσει ποτέ μεγάλους συναυλιακούς χώρους, η δυναμική της όμως θα αποκαλύπτεται όλο και περισσότερο τα επόμενα χρόνια.
Νιώθω ότι είναι σαν κι αυτό που είχε πει ο Marty McFly στο Back to the Future, όταν -έχοντας ταξιδέψει απ' το μέλλον- σε μια χοροεσπερίδα του '55 έπαιξε κιθάρα με τη "λογική" του Χέντριξ σε ένα ανυποψίαστο κοινό: "I guess, guys, you're not ready for that yet, but your kids are gonna love it."