20170604

Κτιριακά Θεμέλια

Κτιριακά θεμέλια ήταν μια σειρά κειμένων στα οποία έγραφα για τραγούδια που, με διάφορους τρόπους και σε διαφορετικές στιγμές της ζωής μου, με έχουν επηρεάσει. Αναρτούνταν στο προσωπικό μου προφίλ στο Facebook και κάποια εξ αυτών στο φιλόξενο Υπόγειο. Πρέπει να ήταν καμιά τριανταριά, αλλά χάθηκαν με το κλείσιμο του προφίλ εκείνου, το κλειδί του οποίου το φυλάει μέχρι και σήμερα κάποιος mod, όπως ο Captain Koons το ρολόι στο Pulp Fiction.

Το παρακάτω ήταν το τελευταίο και άνευ σειράς "Κτιριακό Θεμέλιο" και αναρτήθηκε -στο νέο μου, πια, προφίλ- σαν σήμερα πριν δύο χρόνια. Αναφερόταν στο "Tomorrow Never Knows" των Beatles.

Η ιστορία είναι λίγο-πολύ γνωστή:

Τον Ιανουάριο του '66, ο John Lennon επιστρέφει σπίτι με το βιβλίο "The Psychedelic Experience: A Manual Based on the Tibetan Book of the Dead", ακολουθεί τις οδηγίες χρήσεως, χαλαρώνει και γράφει ένα κομμάτι που βασίζεται κυρίως σε μια μόνο συγχορδία -αν και δεν είναι εμφανές, στην πραγματικότητα εναλλάσσονται δύο ακόρντα- κάτι πρωτοφανές σε σχέση με ό,τι είχαν γράψει ως τότε. Οι στίχοι στην αρχή του κομματιού είναι απ' το βιβλίο αυτό.

Αφού περνάει απ' την έγκριση του George Martin έρχεται η μέρα της ηχογράφησης. Το κομμάτι αυτό ήταν το πρώτο που ηχογραφήθηκε για τον δίσκο "Revolver". Εκείνη ήταν και η πρώτη μέρα που έπιανε δουλειά ως -κανονικός κι όχι πια βοηθός- μηχανικός ήχου στην ΕΜΙ ο Goeff Emerick. Ψαρωμένος απ' τους ήδη γνωστούς Beatles, έπρεπε να σκεφτεί κάτι να τους εντυπωσιάσει.

Το πρώτο τρικ του Emerick ήταν ότι πέρασε τη φωνή του Lennon μέσα από ένα ηχείο Leslie (που μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν για Hammond), για να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι τα λόγια λέγονται από Θιβετιανούς μοναχούς. Το εφέ ακούγεται απ΄το 01:27 και μετά.

Η δεύτερη πρωτοτυπία είχε να κάνει με την ηχογράφηση των ντραμς. Η μία εκδοχή λέει ότι ο Emerick πλησίασε τα overheads πολύ κοντά στα ντραμς παραβαίνοντας τους κανονισμούς της ΕΜΙ. Μια άλλη εκδοχή -μάλλον πιο πιθανή, αν κρίνουμε απ' τις φώτος των ηχογραφήσεων- λέει το close miking είχε χρησιμοποιηθεί και παλιότερα σε κομμάτια των Beatles, με τη διαφορά ότι ο Emerick πρόσθεσε ένα επιπλέον μικρόφωνο σε απόσταση κάτω απ' το ταμπούρο. Σε κάθε περίπτωση, ο -για τότε πρωτάκουστος- ήχος των τυμπάνων του Ringo Star αποτέλεσε το σήμα κατατεθέν του κομματιού και κάπως έτσι, ο 20χρονος sound engineer, κέρδισε το ρισπέκτ των Beatles.

Βέβαια, το χαρακτηριστικό εφέ στη φωνή του Lennon (τόσο, που κάποιοι ακόμα το λένε "Lennon effect") που ακούγεται ήδη απ την αρχή του τραγουδιού είναι το κλασικό ντουμπλάρισμα της φωνής του. Κατόπιν απαίτησης του Lennon, που δεν του άρεσε να ντουμπλάρει τη φωνή του,οι τεχνικοί της EMI κατασκεύασαν το ADT, μια συσκευή δηλαδή που καταγράφει σε μια πρώτη ταινία τον ήχο και τον αντιγράφει με μια μικρή καθυστέρηση σε μια δεύτερη. Το ADT χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στο Revolver, αν και σε κάποια κομμάτια -όπως το Tomorrow never knows- οι διπλές φωνές ηχογραφήθηκαν κανονικά, χωρίς αυτό.

Στο κομμάτι αυτό έγινε η πρώτη χρήση samples απ' τους Beatles. Με τη βοήθεια ενός τροποποιημένου recorder, μπορούσαν να παίζουν λούπες διάφορων ηχογραφημάτων τους αργά, γρήγορα ή και ανάποδα, χωρίς βέβαια να μπορούν να ελέγξουν με ακρίβεια το τελικό αποτέλεσμα, αφού όλα γίνονταν κυριολεκτικά στο χέρι. Οι "περίεργοι" ήχοι που ακούγονται σαν γλάροι κλπ είναι ουσιαστικά το γέλιο του McCartney, ήχοι από ορχήστρα και κάποιες ανάποδες κιθάρες (πιθανόν από τμήματα του "Taxman").

Αυτό που καθιστά το "Tomorrow never knows" ένα μεγάλο κτιριακό θεμέλιο δεν είναι τόσο η -θεϊκή- σύνθεση, αλλά κυρίως ο τρόπος που διαχειρίστηκαν οι Beatles κι ο Emerick το κομμάτι στο στούντιο. Κι είναι αυτό που μέσα μου το συνδέει με το Dark Side Of The Moon των Pink Floyd και τις ηχογραφήσεις του Brian Eno: Μπορεί όλοι τους να χρησιμοποίησαν τον καλύτερο διαθέσιμο εξοπλισμό της εκάστοτε εποχής, αλλά αυτό που τα κάνει όλα αριστουργήματα είναι η τάση των μουσικών και του παραγωγών να σκεφτούν πέρα από τον εξοπλισμό, να υπερπηδήσουν τα τεχνικά εμπόδια για να βγάλουν αυτό που έχουν στο κεφάλι τους. Κι αυτό είναι που πάντα θα με συγκλονίζει -και προσπαθώ να έχω σαν μπούσουλα τις περιόδους όπου ηχογραφώ:

ο άνθρωπος πίσω από τις μηχανές.